.avif)
Deze zomer schrijft hoofddocent, auteur en onderzoeker Shinta Oosterwaal wekelijks over de systemen waarin we leven, de verhalen die we vanzelfsprekend zijn gaan vinden en de kantelpunten die vragen om een ander perspectief.
30 July 2026
Oxfam Novib publiceerde eerder dit jaar haar rapport Rijker dan ooit, machtiger dan ooit. Het vermogen van miljardairs wereldwijd steeg in 2025 met 16 procent tot een recordhoogte van 18,3 biljoen dollar. In Nederland groeide het vermogen van de tien rijkste leden van de Quote 500 met 6,5 miljard euro, terwijl de rijkste 1 procent van de bevolking inmiddels 26 procent van het totale Nederlandse vermogen bezit en relatief minder belasting betaalt dan de rest van het land.
Oxfam noemt dit een geld-macht-spiraal: vermogenden, grote bedrijven en politieke besluitvorming raken steeds sterker met elkaar verweven. Bewindspersonen stappen na hun ambtstermijn over naar goedbetaalde lobbyfuncties en economische macht wordt zo stelselmatig omgezet in politieke macht. De organisatie waarschuwt dat dit de democratie zelf ondermijnt.
Deze week publiceerde Oxfam een aanvullende analyse van de verwachte winstcijfers van de zes grootste olie- en gasbedrijven ter wereld: Chevron, Shell, BP, ENI, Exxon en TotalEnergies. Waar Oxfam eerder 93 miljard dollar rekende, verwachten deze bedrijven de winst dit kwartaal te laten oplopen tot 147 miljard dollar op jaarbasis. Dat is ruim 17 miljoen dollar per uur en 4.660 dollar per seconde.
In dezelfde zomer waarin recordhittegolven en bosbranden Zuid-Azië, Europa en Noord-Amerika teisteren en overstromingen in West-Afrika duizenden levens hebben gekost, zijn diezelfde bedrijven van plan hun olie- en gasproductie tegen 2030 met 14 procent te verhogen. Oxfam roept overheden dan ook op om in te grijpen, onder meer door deze woekerwinsten en extreme vermogens zwaarder te belasten en de lobbydraaideur echt te sluiten. Dat pleidooi is terecht: een systeem dat zichzelf niet langer weet te reguleren, heeft een instantie nodig die van buitenaf een impuls aan het systeem geeft.
Ik lees deze analyses natuurlijk door de bril van het transitiedenken van onder meer Jan Rotmans. Wat Oxfam aan het licht brengt, is een regime dat zich naar zijn eigen piek toe versnelt, in de fase vlak voordat een systeem zijn ontrafeling bereikt. Hoe dichter een systeem bij die grens komt, hoe harder het zichzelf voedt ten koste van wat eronder ligt: arbeid, publieke voorzieningen, rechtsstatelijke instituties en de aarde zelf.
Tijdens zijn bezoek aan De Groene Afslag voor de theatertour rond de lancering van zijn boek Kanteltijd installeerden we de Jan Rotgang op de verdieping die wij de Werkplaats van de Nieuwe Economie noemen.
We roepen alle ondernemers, bestuurders, overheden, consultants, boekhouders, docenten en beleidsmakers met enig realisme, een moreel kompas en transitielenigheid op zich te melden op de Werkplaats om met een Rotgang die groene afslag te nemen en zaken echt anders te gaan doen.
Meer lezen?
